Website ds. Hans van Dalen

PREDIKANT TE KUDELSTAART

Eerste Kerstdag - Hoog bezoek

Kerkdienst op 25 december 2018
Schriftlezingen: Jesaja 9:5 en Lucas 2:1-20 

Geluidsopname binnenkort beschikbaar


 

“Gods genade is openbaar geworden tot redding van alle mensen” (Titus 2:11)

 

“Tweehonderdzevenenzestig”. Ik moet eerlijk zeggen dat ik het wel een beetje vervelend vind van het SCP, het sociaal cultureel planbureau. Uitgerekend in de week voor kerst brengen ze het onderzoek ‘Christenen in Nederland’ naar buiten. Het gaat slecht met de kerken, is de conclusie. Met haarfijne cijfertjes wordt duidelijk gemaakt dat de gevestigde kerken steeds meer afkalven. Elke dag gaan er tweehonderdzevenzestig leden uit de ledenadministratie. “Dat is 100.000 per jaar”, rekenen ze ons snel voor. ‘Het aantal inwoners van een stad als Delft’, wordt er nog even in Jip en Janneketaal aan toe gevoegd. Alsof 267 al niet erg genoeg klinkt! En dan juist NU vlak voor kerst. Ik heb geen tijd gehad om het rapport goed door te lezen. Ik heb er dus TOCH niet een paar lichtpuntjes uit kunnen peuren. Om het glas van halfleeg toch weer een beetje halfvol te krijgen. Laat ik maar eerlijk zijn: ik word hier een beetje triest van. Steeds minder mensen in Nederland vinden het nodig om bij een kerk te horen. Steeds meer kinderen groeien op zonder dat ze iets horen over het evangelie. Steeds meer kerken moeten noodgedwongen hun deuren sluiten. En, vraag ik me dan af: Wat gaan die 267 missen? Wat scheelt hen dat? Zijn ze slechter af zonder de kerk? Is kerstfeest zoveel minder als je ‘kerst’ er afhaalt? Als je er gewoon een gezellig lichtjesfeest in de donkere decembermaand van maakt? Kom ík iets te kort zonder dat Kind dat in Bethlehem geboren is?

Genoeg gesomberd. Nu is het zover: het is vandaag kerstfeest! Makkelijk zat om even twee dagen de somberheid opzij te zetten. Mooi even de knop om en twee dagen vrolijk doen. Vrolijke kerstdagen. Niet vanwege de gezelligheid, de kerstsfeer en de lekkere maaltijd straks. Niet alleen daarom. Vooral: omdat het kerstfeest het allermooiste nieuws bevat voor jan en alleman, voor iedereen, voor alle mensen!

De Bijbeltekst uit de brief van Paulus aan Titus vat het goede nieuws treffend samen. ‘Gods genade is openbaar geworden tot redding van alle mensen’. Dat is de grandioze kerstboodschap in één zin. Voor de eerste lezers en hoorders van die brief klinkt het ook echt als heel belangrijk nieuws in de oren. Er wordt in deze woorden Hoog Bezoek aangekondigd. Het werkwoord ‘openbaar worden’, dat hier gebruikt wordt, heeft echt wat je noemt een royale, een koninklijke klank. Het wordt gebruikt als een koning of keizer aankondigt ergens op bezoek te gaan. Dat zou tegenwoordig al een heel bijzonder bericht zijn. Ik weet niet welke stad er in 2019 de eer krijgt om koningsdag te organiseren? Het zal je maar gebeuren: koning Willem Alexander en koningin Maxima komen dit jaar naar Kudelstaart! Ja, we blijven dromen…

In die tijd moet dat nog vele malen meer bijzonder zijn geweest. Bijna niemand in het Romeinse Rijk heeft ooit de mogelijkheid om keizer Augustus in levenden lijve te ontmoeten. Zeker niet als je bij het gewone volk hoort. De keizer ken je slechts van horen zeggen. Vooral van zijn vervelende maatregelen. De keizer geeft van zijn troon allerlei bevelen die je als gewone man zonder meer moet opvolgen. Zoals we dat horen in het Lucasevangelie: ‘Er ging een bevel uit vanwege keizer Augustus…’ – en Jozef en Maria gaan op reis. Zwanger of niet. Niks mee te maken. Befehl ist Befehl. Je hoort des keizers bevelen via zijn herauten. Maar wie die keizer zelf is? Die zie je alleen maar als standbeeld in tempels. Of als afbeelding op munten in je geldbuidel. Stel je voor, dat je die keizer zou kunnen zien! Stel je voor dat hij aan jou zou verschijnen! ALS dat al zou gebeuren, zou dat waarschijnlijk niet veel goeds voor je betekenen. Wie ben jij tegenover zijn bijna goddelijke macht? De keizer komt echt niet naar je toe om leuke oudhollandse spelletjes te spelen, zoals op onze koningsdag. Als de keizer verschijnt, komt hij orde op zaken stellen. Dan is het buigen of barsten. Je dorp zou in rep en roer raken als dat wordt aangekondigd. Alle huizen krijgen Romeinse soldaten ingekwartierd. Naar zulk ‘hoog bezoek’ hoef je echt niet uit te zien.

Met kerst vieren we NOG hoger bezoek. De koning der koningen verschijnt! Wat zeg ik: IS verschenen, is openbaar geworden. God is verschenen. God kwam op bezoek. Jezus wordt geboren in Bethlehems stal. Hij ligt als Kind in de kribbe. Zo laat God zich zien. Zo is Hij openbaar geworden.

Dat wordt opvallend omschreven met dat woord: genade. Genade is openbaar geworden. Opvallend voor die tijd: hoog bezoek brengt niet veel goeds. Maar nu de HERE God op bezoek komt, brengt dat juist alle goeds. God komt met Zijn genade. Juist door te komen als Kind.

Als Maria haar zoon baart, in doeken wikkelt en in een voederbak legt, ligt daar genade in eigen persoon. God komt niet, zoals de keizer, ‘orde op zaken stellen’. De HEER van hemel en aarde verschijnt niet om volstrekte gehoorzaamheid op te eisen. Jezus is niet in de eerste plaats gekomen om ons te vertellen dat we tekort schieten. Dat we er hier met zijn allen een puinhoop van maken. Dat we dus beter ons best moeten doen. We moeten beter voor Zijn schepping zorgen. We moeten liefdevoller met elkaar omgaan. We moeten nu eindelijk eens zorgen dat er vrede op aarde komt. Dat soort dingen. Hele goede mooie belangrijke dingen. Daar zijn we het allemaal over eens. Daar hoef je zelfs niet voor bij een kerk te behoren. Ik denk dat vrijwel iedere Nederlander wel begrijpt dat kerst méér is dan lekker eten en drinken. Méér dan gezelligheid rondom de kerstboom. Kerst is een feest van verdraagzaamheid, van vrede op aarde, van lief zijn voor elkaar. Om te beginnen in de kleine familiekring. Prachtige dingen allemaal.

Maar kerst is toch nog meer dan dat. Kerst is bovenal en voor alles het feest van Gods genade.

Genade – ouderwets woord misschien. Genade is: dat je iets krijgt zonder dat je er recht op hebt. Genade is dat de HEER ons opzoekt, naar ons omkijkt, ons steun en kracht geeft zonder er iets voor terug te vragen. Genade is precies het tegenovergestelde van keizer Augustus. Niet eisen en bevelen, maar geven en liefhebben. Dat is dus de plus die kerst geeft aan het feest.

En – ik ben maar zo eigenwijs – daarom is het zo belangrijk dat die kerk blijft bestaan. Om te blijven vertellen over Gods genade. Dat goede nieuws te blijven doorgeven.

In het programma Nieuwsuur was afgelopen week Kim Putters te gast. Hij is de directeur van dat Sociaal Cultureel Planbureau. Hij kwam het treurige onderzoek een beetje toelichten. De eerste vraag die hij kreeg betrof hemzelf. Of hij zelf iets had met geloof of kerk. Hij vertelde dat hij zelf in een gemengd gezin was opgegroeid. Vader was protestant, moeder katholiek. Zelf had hij het geloof niet losgelaten, maar ‘ik geloof wel op mijn eigen manier, buiten de kerk’, vertelde hij. Op de vraag of hij het betreurde dat de kerk haar positie in onze samenleving kwijt raakt antwoordde hij heel beslist ‘ja’. De kerk heeft namelijk een heel belangrijke sociale functie. Die dreigt verloren te gaan. Juist in de kerk krijgen mensen te horen dat ze naar elkaar om moeten kijken. Juist ook vanuit de kerk gebeuren er zoveel goede dingen. De maatschappij wordt harder en egoïstischer zonder de kerk, als we niet uitkijken. Bovendien hebben mensen behoefte aan een plek van samenkomst als het moeilijk met ze gaat. Als er iets ernstigs gebeurt in hun leven of in de wereld. Elkaar ontmoeten, een kaars aansteken, bidden of samen zingen. Ook daar bieden kerken letterlijk en figuurlijk ruimte voor.

En dan komt het woord ‘genade’ weer bij mij op. In de kerk leer je ‘genade’ kennen. Genade is Gods open deur. Het is hoog bezoek met een lage drempel. De grote God maakt zichzelf klein als een kind. De Almachtige Heer laat zich kwetsbaar en teer in de kribbe leggen. Hij laat het gebeuren dat er voor Hem geen plaats is in de herberg. Geen plaats in deze wereld. Hij laat zichzelf uit de weg ruimen. God verschijnt in Jezus Christus, de Gekruisigde en gestorven HEER. Hij gaf zichzelf voor ons tot in de dood. Hij eist geen plaats voor zichzelf maar maakt ruimte voor ons. Hij zet Zijn hart wijd open voor iedereen, voor alle mensen. Hij dwingt gehoorzaamheid niet af. Hij vraagt ons om vrijwillig voor Hem te kiezen. De grote God komt op bezoek in onze wereld. Hoog bezoek in lage staat, in nederige gestalte. Een keizer als een kindje klein en teer.

Als we beseffen hoe groot Gods genade is zullen we onszelf ook genadig opstellen. Ruimhartig. Barmhartig. Mild, gul, vergevingsgezind en gastvrij. En – geloof me – daar wordt de wereld, daar wordt Nederland beter van.

Tweehonderdzevenenzestig mensen per dag haken af in Nederland. Ik zal jullie hier niet tellen, maar het zal vanmorgen niet veel schelen. We zitten hier wel zo ongeveer met een man / vrouw of 267. Aan ons de schone taak om het anders te doen. Om te leven uit Gods genade. Vrolijk getuigen met woord en daad van Gods liefde. De kerstboodschap doorgeven en voorleven. En zo… verschil maken.